Hoe gras composteren: praktische stappen voor gazonmaaisel

Gras composteren werkt prima, maar alleen als je het mengt met droog, koolstofrijk materiaal zoals bladeren, karton of snoeihout. Zo helpt gras als compost ook om je tuinresten nuttig te hergebruiken, mits je het correct mengt met bruin, koolstofrijk materiaal. Doe je dat niet, dan krijg je binnen een paar dagen een slijmerige, stinkende massa. De vuistregel: voor elke emmer vers grasmaaisel voeg je minstens twee emmers 'bruin' materiaal toe. Dan komt het composteerproces goed op gang en houd je de hoop gezond. Als je geen zin hebt in composteren, kun je het gras ook laten liggen door het (licht) te laten afsterven en terug te laten vallen op de bodem gras laten liggen.

Wat is gras composteren en welk maaisel is geschikt?

Composteren is het gecontroleerd laten afbreken van organisch materiaal door micro-organismen. Grasmaaisel valt in de categorie 'groen' materiaal: het is stikstofrijk, bevat veel vocht en breekt snel af. Dat klinkt positief, maar die eigenschappen maken het ook het lastigste wat je op je composthoop kunt gooien als je er niet goed mee omgaat.

Vers gazonmaaisel is uitstekend geschikt voor compostering. Wat je ook kwijt kunt: gras van een ruige hoek, maaisel van een veldje of berm, en gras gemengd met wat klavertjes of andere kruiden. Minder geschikt is maaisel dat behandeld is met herbiciden of pesticiden. Wacht na een bespuiting minimaal twee tot drie maaiselrondes voordat je het maaisel op de composthoop gooit, zodat de werkzame stof zoveel mogelijk is afgebroken. Gras waarop je kort geleden onkruidbestrijdingsmiddelen hebt gebruikt, kun je beter bij het GFT-afval doen of laten drogen en afvoeren.

Snel composteren of rustig laten rijpen: wat past het beste bij jou?

Er zijn twee manieren van aanpak, en de keuze hangt af van hoeveel tijd en moeite je erin wilt steken.

Koud composteren: weinig werk, maar geduld vereist

Bij koud composteren gooi je materiaal op de hoop, meng je het af en toe om, en wacht je. Het duurt zes maanden tot zelfs twee jaar voordat je bruikbare compost hebt. In het Nederlandse klimaat, met koele herfsten en winters, schiet het proces van oktober tot maart nauwelijks op. Dit is de meest voorkomende werkwijze in particuliere tuinen en het werkt, zolang je de mix goed houdt.

Heet composteren: sneller én veiliger

Bij heet composteren, ook wel actief composteren genoemd, zorg je ervoor dat de hoop een kerntemperatuur van 55 tot 71 graden Celsius bereikt. Op die temperatuur werken micro-organismen op volle toeren. Het resultaat: compost in acht tot twaalf weken, en als bijkomend voordeel worden onkruidzaden en ziekteverwekkers afgedood. Daarvoor heb je wel een hoop nodig van minimaal een kubieke meter, een goede mix van groen en bruin, voldoende vocht en regelmatig omzetten. In de zomer, als het gras snel groeit en je elke week maait, is heet composteren goed haalbaar. In het voorjaar duurt het iets langer voordat de hoop op temperatuur komt.

Mijn advies: begin het seizoen (april/mei) met een nieuwe hoop op een zonnige plek. Stapel minstens een kubieke meter materiaal op in één keer, of zo snel als je kunt aanvullen. Dat geeft de hoop massa en warmte.

Gras mengen met bruin materiaal: de verhouding die werkt

Dit is het belangrijkste onderdeel van gras composteren. Voor een goede uitslag helpt het om gras te composteren met de juiste verhouding en voldoende bruin materiaal, zodat het niet gaat rotten of stinken gras composteren. Vers grasmaaisel heeft een heel lage koolstof-stikstofverhouding en klit samen tot een compacte, natte mat. Dat leidt tot zuurstofgebrek in de hoop, waarna anaerobe bacteriën het overnemen en een ammoniak- of rotte-eierenlucht produceren. De oplossing is simpel: voeg altijd bruin, koolstofrijk materiaal toe. Gras in compostbak is dus alleen echt succesvol als je het steeds mengt met genoeg bruin, koolstofrijk materiaal.

Geschikte bruine materialen

• Droge herfstbladeren (ideaal en gratis beschikbaar in het najaar, bewaar een zak voor de rest van het jaar)
• Verscheurd karton of dozen (verwijder eerst tape en etiketten)
• Oude kranten en papier (klein scheuren)
• Snoeihout en takjes, bij voorkeur gehakseld of gebroken
• Stro of hooi
• Zaagsel of houtkrullen (niet van behandeld hout)

De verhouding die je aanhoudt: ruwweg 1 deel gras op 2 tot 3 delen bruin materiaal, gemeten op volume. Dat klinkt als veel bruin, maar in de praktijk klopt het. Grasmaaisel zakt erg in, bruin materiaal veel minder. Houd je een handtest aan: pak een handvol uit het midden van de hoop en knijp. Er mogen een paar druppels uitkomen, niet meer. Als het lekt, is het te nat. Als er niets uitkomt, is het te droog.

Meng het gras door het bruine materiaal heen in plaats van aparte lagen. Gooi je toch lagen aan (wat praktischer is als je elke week maait), zorg dan dat elke laag gras direct afgedekt wordt met een dikke laag bruin. Dikke lagen puur gras, zelfs maar vijf centimeter, zijn al genoeg om problemen te starten.

Laagdikte, beluchten en omzetten: zo houd je het proces op gang

Grasmaaisel hoort nooit dikker dan twee tot drie centimeter per laag in de hoop te gaan, tenzij je het direct grondig mengt met bruin. Dikker dan dat en het kleeft samen. Zelfs als het er bovenop los uitziet, compacteert het onderaan snel.

Hoe en wanneer omzetten

Omzetten is je belangrijkste gereedschap. Het brengt zuurstof in de hoop, verplaatst het buitenmateriaal naar het centrum (waar de temperatuur het hoogst is) en breekt natte klonters op. Bij actief composteren zet je de hoop om zodra de temperatuur in het centrum begint te zakken, meestal om de vijf tot zeven dagen in de zomer. Bij koud composteren is om de twee tot vier weken omzetten voldoende. Merk je dat het materiaal te nat en compact is, zet het dan direct om en voeg tegelijk droog materiaal toe.

Heb je geen ruimte om de hele hoop op te scheppen? Gebruik dan een compostprikker of een lange buis met gaten om lucht in de kern te brengen. Het is minder effectief dan omzetten, maar beter dan niets.

Vocht op peil houden

In droge zomers kan de hoop uitdrogen, zeker bij een open stapel. Controleer elke week of het materiaal in het centrum nog vochtig aanvoelt. Is het kurkdroog, voeg dan een gieter water toe en meng het erdoorheen. Een afdekking van jute of een stuk karton bovenop houdt vocht vast zonder zuurstof uit te sluiten. Een deksel van hard plastic is minder ideaal omdat het ook de luchtcirculatie beperkt.

Wanneer is je compost klaar? Tijdspad en keuring

In de Nederlandse tuin kun je bij actief composteren (heet) rekenen op bruikbare compost in acht tot twaalf weken, mits je goed mengt en regelmatig omzet. Bij passief composteren (koud) reken je op zes maanden in de zomer tot anderhalf jaar bij koud weer. Grasmaaisel dat je in april op een nieuwe hoop gooit en goed onderhoudt, kan in augustus al rijp zijn.

Zo herken je rijpe compost

• De structuur is donkerbruin en kruimelig, vergelijkbaar met potgrond
• Je herkent geen losse grassprieten of bladstukken meer
• De geur is aards en fris, niet zuur, ammoniakachtig of rottend
• De hoop heeft sterk in volume afgenomen (soms tot een derde van de oorspronkelijke stapel)
• De temperatuur in het centrum is gedaald naar omgevingstemperatuur en stijgt niet meer na omzetten

Zeef de compost door een raster van een centimeter of anderhalf voor gebruik. Het grof materiaal dat overblijft (dikke takjes, onverteerde stukken) gaat terug in de volgende hoop als starter. Dat heet terugmengen en het werkt goed: het grove materiaal zit al vol micro-organismen die het nieuwe materiaal een vliegende start geven.

Veelgemaakte fouten en hoe je ze oplost

Een veelgemaakte fout die ik zelf in het begin ook maakte: de hele grassnit van de week op de hoop gooien zonder er iets bij te doen. Na een dag of drie ruik je het al. Sindsdien houd ik altijd een zak droge bladeren of verscheurd karton naast de composthoop staan. Elke keer dat er gras bij gaat, gaat er dubbel zoveel bruin materiaal overheen. Dat lost negentig procent van de problemen op.

Gras met onkruid of ziekten: wanneer is het veilig?

Hier zijn veel tuiniers onzeker over, en terecht. De vraag is of je onkruidzaden en eventuele schimmelziekten (zoals roest of dollarspot op het gazon) via de compost terugbrengt in je tuin.

Onkruidzaden in grasmaaisel

Grasmaaisel bevat zelden veel onkruidzaden, omdat onkruid in het gazon meestal te kort wordt gehouden om te bloeien. Maar maaisel van een berm of ruige hoek kan dat wel. Bij koud composteren overleven sommige zaden, dus gebruik die compost niet op een gazon zonder het eerst goed te zeven en te laten rijpen. Bij heet composteren (kerntemperatuur minimaal 55 graden Celsius gedurende drie tot vijf aaneengesloten dagen) worden onkruidzaden afgedood. Onkruidzaden worden in compost onbruikbaar beschreven wanneer de hoop de thermofiele temperaturen bereikt (ongeveer 55°C of hoger), omdat enzymatische processen in zaden worden verstoord Bij heet composteren (kerntemperatuur minimaal 55 graden Celsius gedurende drie tot vijf aaneengesloten dagen) worden onkruidzaden afgedood.. Draai de hoop daarna nog een keer om zodat ook het buitenste materiaal door het hete centrum gaat.

Schimmelziekten en plantpathogenen

Maaisel van een gazon met een actieve schimmelziekte (bijvoorbeeld rood draad of meeldauw) kun je voorzichtig composteren, maar alleen als je zeker weet dat de hoop de 55 graden bereikt en dat je meerdere keren omzet. Twijfel je, of is de aantasting ernstig? Doe het dan bij het GFT of gemeentelijk groenafval. De gemeente verwerkt dat in professionele installaties die gegarandeerd de benodigde temperaturen halen. Het risico dat je met niet-voldoende verhitte compost dezelfde ziekte terugbrengt op je gazon is reëel, en dat is precies wat je wilt voorkomen.

Gras na herbicidenbehandeling

Heb je onkruidbestrijdingsmiddel gespoten op het gazon? Wacht dan minstens drie maaiselrondes voordat je het maaisel op de composthoop doet. De meeste herbiciden breken af bij blootstelling aan licht, vocht en micro-organismen, maar in een gesloten composthoop gaat dat langzamer. Gebruik compost van behandeld maaisel nooit op groenten of eetbare planten, en wees voorzichtig als je het op het gazon terugbrengt.

Wil je meer weten over wat je met grasmaaisel kunt doen als composteren niet de beste optie is? Er zijn ook goede redenen om grasmaaisel als mulch te gebruiken of juist op het gazon te laten liggen. Beide varianten hebben voor- en nadelen die de moeite waard zijn om te kennen, zeker als je elke week grote hoeveelheden maaisel hebt. Gras mulchen kan ook nadelen hebben, zoals een te dikke laag die gaat rotten of de kans op schimmel vergroot voor- en nadelen.